Słupy energetyczne na prywatnym gruncie, stawiane często jeszcze w czasach PRL, rzadko mają oparcie w umowie z właścicielem. Brak tytułu prawnego po stronie przedsiębiorstwa przesyłowego pozwala dochodzić zapłaty również za okres miniony. Wysokość i zakres tych roszczeń zależą jednak od historii nieruchomości, sposobu posadowienia sieci oraz terminów przedawnienia.
Podstawa prawna roszczeń za lata wstecz
Świadczenie potocznie określane jako odszkodowanie za bezumowne korzystanie ze służebności przesyłu stanowi w istocie wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego, w zakresie odpowiadającym treści tej służebności. Podstawę roszczenia stanowią art. 224 § 2 i art. 225 w zw. z art. 230 oraz art. 352 § 2 k.c., przy czym jego zasadność zależy m.in. od dobrej lub złej wiary posiadacza. Roszczenie to należy odróżnić od wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość, przewidzianego w art. 305² k.c., oraz od odszkodowania za odrębną szkodę majątkową, wymagającego wykazania właściwych przesłanek odpowiedzialności.
Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres miniony nie przysługuje, jeżeli operator legitymuje się skutecznym tytułem prawnym wynikającym z umowy, decyzji administracyjnej albo nabycia służebności w drodze zasiedzenia. Zarzut zasiedzenia stanowi najczęstszą podstawę obrony przedsiębiorstw energetycznych, dlatego istotne znaczenie ma ustalenie daty wybudowania sieci oraz podstawy prawnej jej posadowienia.
Za ile lat można żądać zapłaty?
Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości podlega co do zasady przedawnieniu na zasadach określonych w art. 118 k.c. Od 9 lipca 2018 r. ogólny termin przedawnienia wynosi sześć lat, natomiast w przypadku roszczeń związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez uprawnionego – trzy lata. Koniec tych terminów przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Ustalenie okresu objętego żądaniem wymaga uwzględnienia początku biegu przedawnienia oraz zdarzeń skutkujących jego przerwaniem lub zawieszeniem.
Wniesienie pozwu o zapłatę przerywa bieg przedawnienia w zakresie dochodzonego roszczenia. Zawezwanie do próby ugodowej, w postępowaniach wszczętych od 30 czerwca 2022 r., powoduje natomiast zawieszenie jego biegu na czas trwania postępowania pojednawczego. Do roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r. i nieprzedawnionych w tej dacie stosuje się regulacje przejściowe zawarte w art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.
Od czego zależy wysokość wynagrodzenia?
Przepisy nie określają jednolitych stawek za słup ani metr sieci. Wynagrodzenie ustala się indywidualnie, uwzględniając wartość i przeznaczenie nieruchomości, powierzchnię pasa służebności, rodzaj urządzeń oraz zakres ograniczeń właściciela. Podstawę kalkulacji może stanowić opinia rzeczoznawcy majątkowego, natomiast w postępowaniu sądowym o należnej kwocie rozstrzyga sąd.
Przy braku odpowiednich danych rynkowych wartość służebności przesyłu określa się jako iloczyn powierzchni pasa, odpowiednio ustalonej wartości jednostkowej gruntu i współczynnika korzystania. Przepisy przewidują m.in. współczynniki do 0,3 dla urządzeń podziemnych, do 0,5 dla nadziemnych oraz 1 dla naziemnych. W szczególnych przypadkach dopuszczalne jest podwyższenie dwóch pierwszych wartości.
Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie ustala się odrębnie, stosownie do okresu i zakresu korzystania oraz właściwych stawek rynkowych. Budowlane przeznaczenie działki może przemawiać za wyższą kwotą, jednak ocena wymaga uwzględnienia konkretnych ograniczeń jej wykorzystania oraz rodzaju dochodzonego roszczenia.
Jak przygotować się do dochodzenia roszczeń?
W Helpum analizujemy roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego, potocznie określane jako odszkodowanie za bezumowne korzystanie ze służebności przesyłu. Na podstawie odpisu księgi wieczystej, mapy sieci, dokumentacji własności oraz korespondencji z operatorem oceniamy zasadność i wysokość żądań oraz ryzyko skutecznego podniesienia zarzutu zasiedzenia. Obok dochodzenia zapłaty za okres miniony rekomendujemy uregulowanie stanu prawnego gruntu przez ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem. Propozycje ugodowe porównujemy z wyceną rzeczoznawcy, weryfikując również zakres ewentualnego zrzeczenia się dalszych roszczeń.
